Μικρό Σκαθάρι της Κυψέλης (Aethina tumida).

Το Μικρό Σκαθάρι της Κυψέλης (Aethina tumida) αποτελεί μία από τις πιο σοβαρές απειλές για την παγκόσμια μελισσοκομία. Καθώς οι προνύμφες του τρέφονται με μέλι, γύρη και γόνο, προκαλώντας ζύμωση του μελιού και καταστροφή των κηρηθρών, η αντιμετώπισή του απαιτεί μια συνδυαστική προσέγγιση.

Βάσει επιστημονικών μελετών (όπως του EFSA) και της διεθνούς μελισσοκομικής εμπειρίας (ΗΠΑ, Αυστραλία, Ιταλία), τα μέτρα προστασίας και καταπολέμησης χωρίζονται σε τρεις βασικούς άξονες:

1. Διαχειριστικά και Προληπτικά Μέτρα (Η βάση της προστασίας)

Η εμπειρία δείχνει ότι το σκαθάρι επιτίθεται κυρίως σε εξασθενημένα μελίσσια. Τα δυνατά μελίσσια μπορούν να περιορίσουν τους ενήλικους εισβολείς σε γωνίες της κυψέλης.

• Διατήρηση ισχυρών μελισσιών: 

Η σωστή διατροφή, η ανανέωση βασιλισσών και ο αυστηρός έλεγχος της Βαρρόα διατηρούν τον πληθυσμό ακμαίο ώστε να αμύνεται φυσικά.

• Περιορισμός του χώρου: 

Μην αφήνετε απλωμένες κηρήθρες που δεν καλύπτονται από μέλισσες.

• Προσοχή στις πρωτεϊνικές τροφές (γυρεόπιτες): 

Μελέτες δείχνουν ότι το σκαθάρι εκμεταλλεύεται τις υποκατάστατες πίτες γύρης για να γεννήσει τα αυγά του. Πρέπει να τοποθετούνται μικρές ποσότητες που καταναλώνονται άμεσα από τις μέλισσες.

• Υγιεινή στο μελιτοεξαγωγέα: 

Οι κηρήθρες πρέπει να τρυγιούνται εντός 1-2 ημερών από την αφαίρεσή τους από την κυψέλη, καθώς στα αποθηκευμένα πλαίσια (χωρίς την προστασία των μελισσών) οι προνύμφες του σκαθαριού μπορούν να προκαλέσουν ολοκληρωτική καταστροφή.

2. Μηχανική Αντιμετώπιση (Παγίδες εντός κυψέλης)

Επειδή οι μέλισσες κυνηγούν το σκαθάρι, αυτό προσπαθεί να κρυφτεί σε σχισμές. Εκεί βασίζεται η λειτουργία των παγίδων:

• Παγίδες Τύπου "Beetle Blaster" ή "Freeman": Τοποθετούνται ανάμεσα στα πλαίσια ή στον πάτο. Γεμίζονται με φυτικό ή ορυκτό λάδι (όπου τα σκαθάρια πνίγονται). Ως ελκυστικό, μελέτες επιβεβαιώνουν ότι το μηλόξυδο (apple cider vinegar) αυξάνει κατακόρυφα την προσέλκυσή τους στην παγίδα.

• Υφάσματα παγίδευσης (Microfiber / Swiffer sheets): Πολλοί μελισσοκόμοι τοποθετούν ειδικά υφάσματα μικροϊνών στο πάνω μέρος των πλαισίων. Τα σκαθάρια πιάνονται από τα πόδια τους στις ίνες και πεθαίνουν. Προσοχή: Πρόσφατες μελέτες (2023) προειδοποιούν ότι η μέθοδος αυτή μπορεί να αφήσει μικροπλαστικά στο μέλι, καθώς οι μέλισσες μασάνε το ύφασμα.

3. Βιολογική και Χημική Καταπολέμηση

• Εντομοπαθογόνοι Νηματώδεις (Steinernema και Heterorhabditis): 

Θεωρείται από τις πιο αποτελεσματικές βιολογικές μεθόδους. Οι προνύμφες του σκαθαριού βγαίνουν από την κυψέλη και θάβονται στο έδαφος για να νυμφωθούν. Ψεκάζοντας το χώμα γύρω από τις κυψέλες με αυτούς τους μικροσκοπικούς οργανισμούς, οι νηματώδεις εισβάλλουν στις προνύμφες του σκαθαριού και τις εξολοθρεύουν.

• Γη Διατομών (Diatomaceous Earth): 

Χρησιμοποιείται στο έδαφος γύρω από τις κυψέλες για να αφυδατώσει και να σκοτώσει τις προνύμφες που έρπουν προς το χώμα.

• Χημικά σκευάσματα: 

Στην Ευρώπη η χρήση χημικών εντομοκτόνων εντός της κυψέλης είναι εξαιρετικά περιορισμένη και αυστηρά ελεγχόμενη. Διεθνώς χρησιμοποιούνται ταινίες κουμαφώς (CheckMite+) με ειδικά προστατευτικά πλαστικά για να μην έρχονται σε επαφή οι μέλισσες, αν και υπάρχει κίνδυνος υπολειμμάτων στο κερί. Αντίθετα, απαγορεύονται ουσίες όπως το fipronil ή κοινά δολώματα για κατσαρίδες (gel roach baits), καθώς μελέτες απέδειξαν ότι είναι εξαιρετικά τοξικά για τις μέλισσες.

Νομικό Καθεστώς στην Ελλάδα και την ΕΕ

Το Μικρό Σκαθάρι της Κυψέλης αποτελεί νόσημα υποχρεωτικής δήλωσης. Εάν εντοπίσετε οποιοδήποτε ύποπτο έντομο ή προνύμφη, οφείλετε να το συλλέξετε σε ένα φιαλίδιο με οινόπνευμα 70% και να ενημερώσετε άμεσα την τοπική Κτηνιατρική Υπηρεσία.

Παραπομπές:

-Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ)

-Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA)

-Διεθνής Μελισσοκομική Πρακτική (ΗΠΑ & Αυστραλία)

-Η Επιστημονική Μελέτη του 2023 για τα Μικροπλαστικά